SALVEMOS A RAMONCÍN

Xa fai tempo que non actualizo isto, pero creo que a ocasión meréceo. Xa falei anteriormente da Internet, das redes sociais, das novas tecnoloxías... como instrumentos de desenvolvemento tanto social como económico. Tamén falei do alto grao de liberdade que traen asociada. Por estes motivos non podo máis que asombrarme polos intentos que dende o Goberno como de institucións privadas de dubidosa reputación (citar p.ex. á SGAE, supostas asociacións en defensa dos dereitos de artistas, cantantes...).

Creo que a miopía que caracteriza aos que supostamente nos gobernan, non lles deixa apreciar que Internet e as novas tecnoloxías permitiron un desenvolvemento incrible nos últimos anos de diversas formas de expresión artística (moitas veces alleas ás canles tradicionais de difusión). Porque “queridos” polític@s e representant@s de artistas: a arte non é o voso monopolio. Fai tempo que a xente empezou a pensar por si mesma e xa non se creen que porque Ramoncín non venda discos vaise acabar a música. Ou porque a última película de Almodovar saia antes en Internet que no cine vanse a deixar a de facer películas. Isto non son máis que exemplos do afastado que estades da realidade. Se prestásedes un pouco de atención ao que pasa ao voso arredor (si, a Internet, iso que queredes censurar), darédevos conta que as novas tecnoloxías fomentan a aparición de moitas máis actuacións artísticas que fai anos (grupos, costos, literatura...), ademais de permitir un dialogo/debate máis próximo entre creador e audiencia. Ademais, que aumente o número de descargas por Internet non é máis cun reflexo de que a xente cada vez se ve máis interesada pola creación artística e que consideran (máis en tempos de crise) abusivos os prezos que este pais teñen as mesmas.

Non dicimos que a cultura é algo universal. Pois aplicádevos o conto é antes que acabar coa cultura que tanto defendedes deixade estar as cousas como están. Ao fin e o cabo a cultura pertence aos pobos, mentres que as fronteiras e as bandeiras sempre serán temas dos políticos.

Aproveito tamén para colgar o "Manifiesto por la defensa de los derechos fundamentales en internet":

“Ante la inclusión en el Anteproyecto de Ley de Economía sostenible de modificaciones legislativas que afectan al libre ejercicio de las libertades de expresión, información y el derecho de acceso a la cultura a través de Internet, los periodistas, bloggers, usuarios, profesionales y creadores de Internet manifestamos nuestra firme oposición al proyecto, y declaramos que:

1. Los derechos de autor no pueden situarse por encima de los derechos fundamentales de los ciudadanos, como el derecho a la privacidad, a la seguridad, a la presunción de inocencia, a la tutela judicial efectiva y a la libertad de expresión.
2. La suspensión de derechos fundamentales es y debe seguir siendo competencia exclusiva del poder judicial. Ni un cierre sin sentencia. Este anteproyecto, en contra de lo establecido en el artículo 20.5 de la Constitución, pone en manos de un órgano no judicial -un organismo dependiente del ministerio de Cultura-, la potestad de impedir a los ciudadanos españoles el acceso a cualquier página web.
3. La nueva legislación creará inseguridad jurídica en todo el sector tecnológico español, perjudicando uno de los pocos campos de desarrollo y futuro de nuestra economía, entorpeciendo la creación de empresas, introduciendo trabas a la libre competencia y ralentizando su proyección internacional.
4. La nueva legislación propuesta amenaza a los nuevos creadores y entorpece la creación cultural. Con Internet y los sucesivos avances tecnológicos se ha democratizado extraordinariamente la creación y emisión de contenidos de todo tipo, que ya no provienen prevalentemente de las industrias culturales tradicionales, sino de multitud de fuentes diferentes.
5. Los autores, como todos los trabajadores, tienen derecho a vivir de su trabajo con nuevas ideas creativas, modelos de negocio y actividades asociadas a sus creaciones. Intentar sostener con cambios legislativos a una industria obsoleta que no sabe adaptarse a este nuevo entorno no es ni justo ni realista. Si su modelo de negocio se basaba en el control de las copias de las obras y en Internet no es posible sin vulnerar derechos fundamentales, deberían buscar otro modelo.
6. Consideramos que las industrias culturales necesitan para sobrevivir alternativas modernas, eficaces, creíbles y asequibles y que se adecuen a los nuevos usos sociales, en lugar de limitaciones tan desproporcionadas como ineficaces para el fin que dicen perseguir.
7. Internet debe funcionar de forma libre y sin interferencias políticas auspiciadas por sectores que pretenden perpetuar obsoletos modelos de negocio e imposibilitar que el saber humano siga siendo libre.
8. Exigimos que el Gobierno garantice por ley la neutralidad de la Red en España, ante cualquier presión que pueda producirse, como marco para el desarrollo de una economía sostenible y realista de cara al futuro.
9. Proponemos una verdadera reforma del derecho de propiedad intelectual orientada a su fin: devolver a la sociedad el conocimiento, promover el dominio público y limitar los abusos de las entidades gestoras.
10. En democracia las leyes y sus modificaciones deben aprobarse tras el oportuno debate público y habiendo consultado previamente a todas las partes implicadas. No es de recibo que se realicen cambios legislativos que afectan a derechos fundamentales en una ley no orgánica y que versa sobre otra materia.”

Imagen: Eneko "En Defensa de Internet"

A MILAGRE IRLANDESA: EXPERIENCIAS TIC EN ESPAZOS RURAIS E URBANOS

Continuamos falando de Irlanda. Moitas veces oimos falar da milagre irlandesa. Como unha rexión das máis marxinais da UE converteuse nunha das rexión máis ricas e prosperas. Ben é certo que actualmente están a pasar unha serie de apuros económicos derivados da crise financeira global, pero non temos porque botar por terra todo o traballo feito ata o momento, que permitiu un cambio total na economía e na sociedade irlandesa.

Concretamente estamos a falar do gran traballo que fixo a sociedade irlandesa na introdución das TIC en todo o seu territorio, que lle fixo converterse na area europea onde existe unha maior implantación das TIC. Seguindo o artigo de Xosé Carlos Macía Arce titulado “ La Sociedad de la Información en Irlanda a través del análisis de experiencias TIC en los condados de Clare, Cork, Kerry, Limerick, Offaly y Tipperary” imos a centrarnos en ver 3 exemplos da labor dos organismos públicos e privados na introdución das TIC en espazos rurais e urbanos do seu territorio. Concretamente comentaremos os casos de Ennis, a rexión de Shanon e do Northside de Cork.

1. ENNIS: A experiencia do Information Age Town

A experiencia desta vila comeza en 1996 cando Telecom Eireann (empresa de telecomunicacións Irlandesa) convoca o concurso a nivel nacional do Information Age Town. Esta iniciativa dotada con 19 millóns de premio pretendía introducir de forma intensiva as TIC nunha comunidade, observar o uso da mesma por parte da poboación e comprobar o nivel de desenvolvemento económico e social alcanzado como consecuencia de dita iniciativa.

O pobo elixido foi Ennis situado no condado de Clare. Este pobo caracterizado pola porcentaxe tan elevada de xente nova na súa estrutura (o 70% da súa poboación estaba por debaixo dos 45 anos) e co maior crecemento económico no contexto nacional,converteuse en pouco tempo no pobo de Irlanda máis informatizado, un 80% da súa poboación usuaria de Internet.

Durante 5 anos desenvolvéronse en Ennis unha serie de proxectos relacionados coas TIC en beneficio da comunidade, que afectaban tanto a poboación da cidade, as administración públicas e as empresas privadas. Deste xeito desenvolvéronse 8 unidades de traballo cada unha cun obxectivo. Estas unidades de traballo foron:

• Programa Residentes: O obxectivo era o de concienciar á poboación local da importancia das TIC e formalos no seu uso. Tamén se concederon facilidades aos cidadáns na compra de ordenadores, adquisición de software e conexión telefónica a Internet.
• Programa Negocios: Tratou de concienciar ao tecido empresarial e comercial da cidade das oportunidades das TIC. Deste xeito subvencionouse a compra de software e hardware, deuse información, consellos e consultoría TIC, realizouse formación en novas tecnoloxías… Como resultado en Agosto do 2000 había 43 empresas inscritas neste programa.
• Programa Comunidade: O que priorizaba era a participación activa, o traballo de cooperación en rede e a inclusión social dos cidadáns a través das TIC. Participaron máis de 100 organizacións comunitarias e de voluntariado as cales puideron aplicar as TIC no seu traballo diario na comunidade.
• Programa Educación: Tratou de incluír as TIC nos procesos formativos que se daban dentro da cidade de Ennis, empregando as TIC como ferramentas fundamentais da formación diaria.
• Programa Sector Público: Levou as TIC aos procesos de xestión e de traballo da Administración Pública de Ennis, co obxetivo de facer os tramites dos cidadáns coa Administración máis efectivos, regulares e interactivos.
• Programa Nova Industria: O obxectivo era promocionar Ennis como un lugar ideal para a localización de industrias relacionadas coas novas tecnoloxías.
• Programa Experiencias Tecnolóxicas: Tratou de converter a Ennis nun centro de referencia onde levar a cabo experiencias relacionadas coas TIC.
• Programa Internet: Creouse a web www.ennis.ie que pretendeu ser o centro de referencia e punto de encontro de toda a comunidade de Ennis. Tratou de ser o resumo de todos os proxectos emprendidos ademais de ser a mellor publicidade do cambio iniciado na vila.

2. REXIÓN DE SHANON: Proxecto de localización de empresas tecnolóxicas.

Na rexión de Shanon, caracterizada por ter un sector empresarial moi dinámico, emprendeuse unha iniciativa que pretendía fomentar a instalación de empresas de alta tecnoloxía en dita rexión (que comprendía distintos condados do medio oeste do irlandés).

O proxecto foi levado a cabo polo Shanon Development (institución dedicada ao desenvolvemento rexional e económico). Esta iniciativa fixo que se instalaran grandes compañías informáticas como Intel o Dell. O Shanon Development soubo aproveitar as sinerxias de programas de desenvolvemento das TIC no territorio como foi o Programa Nova Industria do Information Age Town de Ennis.

Paralelamente tamén se melloraron as infraestruturas da información existentes. Deste xeito creáronse unha serie de parques tecnolóxicos por toda a rexión, conectando a través da fibra óptica de gran capacidade estes nodos tecnolóxicos cos centros educativos superiores.

A difusión deste programa non só se fixo en Irlanda senón que tamén se estableceron oficinas permanentes de información noutros países como USA (New York e California). Ademais tamén se contou coa difusión a través do portal www.shanon-dev.ie .


3. NORTHSIDE CORK: A cultura popular irlandesa en Internet

En 1996 unha iniciativa conxunta dunha serie de institución educativas, etnolóxicas e históricas da localidade de Cork (máis concretamente do Northside of Cork), uníronse para recoller, expoñer e arquivar dixitalmente material audiovisual, sonoro, fotográfico, físico e virtual do Northside de Cork, un area tradicionalmente pobre da cidade de Cork. O programa tivo dúas vertentes. Por unha parte recoller material para enriquecer o arquivo histórico e etnográfico de Cork. Pero por outra parte tivo unha labor de acción social, xa que o programa contou co traballo de equipos de voluntarios e empregados da comunidade local, especialmente procedentes de colectivos marxinados polo mercado laboral.

O proxecto xuntou nunha mesma iniciativa o desenvolvemento social e económico da sociedade local, a cultura popular e a utilización das TIC.

Con estes tres exemplos de programas relacionados co uso das TIC vemos como Irlanda soubo camiñar cara posicións máis avanzadas que favorecen o desenvolvemento social e económico do territorio. Algo importante que se observa nestes exemplos de iniciativas TIC é a importancia que teñen no seu desenvolvemento o traballo participativo e colaborativo de todos os estamentos da sociedade civil. Estes programas de acción e outros moitos supuxeron que Irlanda pasara de ser unha das rexións máis deprimidas da UE, a encabezar todas as estatísticas de desenvolvemento económico da eurorexión.

Fonte: Macía Arce, X.C. (2007): "La Sociedad de la Información en Irlanda a través del análisis de experiencias TIC en los condados de Clare, Cork, Kerry, Limerick, Offaly y Tipperary”, Aurora Geography Journal, Nº1, páx. 109-121.

O NEOANARQUISMO E AS NOVAS TECNOLOXÍAS

O outro día lin un interesante artigo de Manuel Castells publicado fai tempo (21/05/2005), pero que penso que está totalmente de actualidade nestes días marcados por crises globais e pandemias planetarias. Concretamente, o artigo aparecía publicado na Vanguardia e falaba do renacer de movementos ideolóxicos como o anarquismo baixo o paraugas das novas tecnoloxías.

Moita xente empeñouse en dar por morto o movemento anarquista por utópico ou por carecer de organización interna. Pero nos últimos anos este movemento parece gozar de mellor saúde que en ningunha época anterior. Só temos que botar unha ollada aos movementos contra a globalización capitalista, que mostran claras as súas simpatías cara as formas de autoorganización e oposición a calquera forma de Estado típicas do anarquismo. Aínda que vellos intelectuais de esquerda (sobre todo en Latino América) seguen empeñados en ensalzar antigos esquemas de loita social, a realidade é que moita da “xente de esquerdas” simpatiza máis con formas de loita máis expontáneas, autoorganizadas e abertas a un debate interno continuo. Así vemos exemplos como o do Foro Social Mundial de Porto Alegre, as teses políticas-sociais de Michael Hardt, Toni Negri, Noam Chomsky, Naomi Klein... que non son máis que mostras do apoxeo público de este tipo de ideas libertarias.

Esta claro que os sindicatos anarquistas e outro tipo de asociación de esta ideoloxía están en retroceso en número de afiliados, pero cunha ollada por Internet vemos que temas como as ideas antiestatistas, o internacionalismo libertario, a afirmación da liberdade individual e a libre asociación están de total actualidade en movementos sociais como a antiglobalización, o movemento okupa, os piqueteros arxentinos, os forajidos de Ecuador, os autónomos italianos, os mapuches chilenos…Pero, de onde proven esta nova forza e vitalidade do anarquismo do s.XXI en contraposición coa anclaxe do Marxismo no s.XX?

Pode ser que o anarquismo cando xurdiu fora unha ideoloxía moi adiantada ao contexto social no que apareceu. Os Estados Nación estaban comezando a andar como maneira de dar orde a todo o caos anterior. E precisamente as teses anarquistas enfrontábanse a esa idea de Estado Nación. Pero un século despois o contexto de loita social cambiou. Estamos na era da globlización, onde parece que o modelo de Estado Nación está en crise. Da Revolución Industrial, que estivo no centro da loita social durante tanto tempo, pasamos a era da Revolución Tecnolóxica Informacional, que parece traer consigo oportunidades de desenvolvemento das liberdades individuais, máis que un retroceso das mesmas. Ademais, esta revolución tecnolóxica só pode ser asumida por unha sociedade informada e autónoma do Estado (non como noutros tempos). Os Estados Nación (nivel nacional) están en claro retroceso fronte a unha Economía Global (nivel internacional). Entre estes dous polos atópase o individuo que non lle quedou outra que atrincherarse no local (no local e no individual, base da ideoloxía anarquista dende sempre). A xente deixou de crer na política e nos políticos (polo menos nesta política). Os Estados disólvense como unidades de organización e control. Fronte a eles aparece o Sistema Económico como verdadeiro organizador de todo. O Estado Nación é sustituido por Cidades Estado que xestionan os intercambios entre os territorios. Xa non existe a imaxe típica do Marxismo de xigantescas fabricas e xigantescas burocracias, senón que cada vez máis a economía funciona a partir de redes. Nestas redes non só reside a esencia do actual sistema, senón tamén a semente da resistencia contra os seus abusos.

Precisamente é neste punto no que as novas tecnoloxías son un aliado do novo anarquismo, máis que do tradicional marxismo. As novas tecnoloxías permiten unha organización social autónoma a partires de persoas e grupos afíns, debatendo, votando e xestionando a través unha rede interactiva de comunicación. Parece como se as pautas de comportamento anarquistas deixaran de ser utopía e se converteran en ideoloxía. A utopía e un soño, mentres que a ideoloxía é un vehículo de loita social. As condicións do mundo cambiaron, xa non só as condicións tecnolóxicas, senón tamén grado de control dos Estados sobre as sociedades. A busqueda da liberdade como ben supremo parece estar aí, encontrando na nova sociedade da información é comunicación un instrumento de loita. Parece que corren novos tempos para a resistencia ideolóxica.

A CULTURA HACKER E O DESENVOLVEMENTO TECNOLÓXICO: LIBERDADE E COLABORACIÓN

Moitas veces oímos falar nas noticias da figura do hacker (ou pirata informático), como unha especie de ciberterrorista dedicado a entrar nos nosos ordenadores na busca de información que lle poda servir para conseguir algún beneficio económico. Pero esta imaxe publica dista moito do que en verdade son os hackers. Simplemente son persoas con coñecementos técnicos informáticos, cuxa paixón e inventar programas e desenvolver novas formas de procesar a información e a comunicación electrónica (o seu valor supremo e a innovación tecnolóxica informática). Para levar a cabo esta labor basean a súa cultura en dous pilares básicos que son a “liberdade” de acceso a rede, a codigos fonte…, e o “espírito de colaboración” e xenerosidade con outros hackers. Precisamente estes dous principios son os que os levan a loitar contra o control que os gobernos e determinadas corporacións establecen ao tráfico na rede.

Para os hackers non pode existir ningún tipo de barreira a extensión universal dos coñecementos e a creación tecnolóxica. Para eles o coñecemento é universal, polo que non pode ser comercializado; e se é comercializado, as redes de colaboración da creación tecnolóxica que deron lugar a innovación deben manterse abertas, cooperativas e baseadas na reprocidade.

Esta nova cultura baséase nas redes de colaboración en Internet, e seguen unha organización xerárquica en función dos aportes de cada persoa á innovación informática (creadores do programa orixinal, mantedores e contribuidores). Así, para a comunidade hacker, sempre estarán por riba doutras persoas as figuras de Linus Torvalds (creador do LINUX) ou Richard Stallman (veterano programador do MIT e activo defensor do libre acceso aos códigos fontes dos programas e do Copy Left). Temos que ser conscientes de que a maioría das innovacións informáticas dos últimos anos proveñen de persoas que pertencen, ou algunha vez pertenceron, á chamada comunidade hacker. Os protocolos de Internet, o Correo Electrónico (Ralph Tomlinson), o sistema UNIX, o Modem, chats e outras aplicacións que vertebran o Internet foron creadas por hackers. De aí a importancia deste colectivo no que entendemos hoxe en día por progreso tecnolóxico.

Pero dentro de esta comunidade baseada na colaboración e na liberdade, tamén aparecen puntos negros. Seguramente o máis claro sexa o dos crackers, que teñen por obxectivo penetrar en ordenadores alleos para robar información. Estes si que serían criminais cibernéticos, e como tal soen ser deslexitimados pola comunidade hacker. A maioría deles carecen de coñecementos informáticos e non xeran ningunha innovación, polo que non contribúen en nada ao progreso técnico.

Moitos gobernos baseándose na vulnerabilidade de internet (inculpando aos hackers das acción de algúns crakers) están impoñendo unha serie de medidas que están a reducir a liberdade de acceso das persoas a Internet, e polo tanto tamén están a eliminar unha das bases da cultura hacker e do progreso tecnolóxico moderno. Como pretexto de aumentar a seguridade en Internet moitos gobernos e corporación a realizar un importante control sobre a libre comunicación. É dicir, trasladase a Internet o vello debate sobre seguridade e liberdade.

Actualmente gran parte de este debate céntrase en se a seguridade en internet debe provir dunha regulación institucional (a medida que están a aplicar os gobernos) ou se debe pasar por unha protección dos sistemas individuais (como desexaría a comunidade hacker). Se nos fixamos na realidade actual, vemos como importantes institucións gobernamentais como o Pentágono a CIA, os bancos suízos… posúen potentes sistemas de encriptación da información, difíciles de vulnerar ata polos máis experimentados hackers. A pregunta é: porque os gobernos non comparten esta tecnoloxía entre todos os usuarios de Internet para mellorar a seguridade global da rede? Acaso é que lles interesa ter acceso instantáneo aos nosos ordenadores na vez de brindarnos as ferramentas para realizar unha protección eficaz dos nosos equipos.

En última instancia, a pregunta que debemos facernos é ata que punto limitar un acceso universal a Internet e as innovacións informáticas é bo para o progreso tecnolóxico e social da sociedade. Non pode ser que as regulacións gobernamentais sobre o acceso a rede estean a eliminar o último eslavón da creatividade e liberdade na creación que constitúen os hackers. Na miña opinión, Internet desenvolveuse como unha rede de libre acceso, polo que calquera tentativa de eliminar ese espírito de colaboración e liberdade non ten ningún sentido. A liberdade é o valor máis importante en calquera comunidade, por riba incluso dunha suposta seguridade. Os anos dirán se camiñamos cara un modelo similar ao do Gran Irmán de Orwell, ou se máis ben camiñamos cara a sociedade da colaboración e da liberdade.

WIKINOMICS: A NOVA ECONOMÍA DAS MULTITUDES INTELIXENTES

Cambiando un pouco de temática, gustaríame falar dun libro que lin fai un tempo e que penso que polas cousas que di podería ser interesante falar un pouco del.

En concreto refírome a "Wikinomics: A nova economía das multitudes intelixentes" de Don Tapscott e Anthony D. Williams. O libro presenta un novo paradigma (wikinomía) tanto nas relacións económicas, como na colaboración entre os grupos humanos. Os autores presentan un novo modelo económico que vai máis ala dos criterios xerárquicos de mando tradicionais, onde todo o mundo está subordinado a outra persoa. A aparición das novas tecnoloxías da comunicación e da información impulsan a aparición de novos modelos de produción baseados na comunidade, na colaboración e na autoorganización. Parece que esta nova maneira de entender as relacións dentro das empresas pode xerar máis beneficios que manter un control férreo dos traballadores, clientes, provedores... Estes beneficios pasan por crear compañías inmersos en procesos continuos de mellora, redución de custos, actualización de datos sobre os consumidores...

O libro parte dun estudio previo realizado polos autores. Este estudio os levou a estar en contacto cun gran numero de persoas que aplicaron nos seus proxectos a vertente colaborativa que as novas tecnoloxías poden aportar. A conclusión é que hoxe miles de millóns de persoas traballando en liña poden participar na innovación, a creación de riqueza e o desenvolvemento social dun modo imposible noutras épocas anteriores. Esta colaboración global produce avances en aspectos moi diferentes como as artes, cultura, ciencia, educación, goberno e na propia economía.

Aspectos como o software libre, gobernanza 2.0, prosumidores (consumidores que participan na creación dos produtos finais), redes sociais... son temas que temos que ter presentes de hoxe en diante, xa que supoñen unha nova forma de entender as relacións interpersoas e polo tanto o funcionamento da economía. Exemplos de este novo paradigma hai moitos. O libro cita algúns como os casos como os de Youtube, Myspace, Wikipedia, Google, Flickr, Linux, Boeing, BMW, Procter & Gamble, Proyecto Genoma Humano..., nos que as empresas ábrense e entran a formar parte de redes sociais (con traballadores, usuarios, competidores, provedores...), establecendo estruturas de negocio baseadas en esquemas “bottom-up” en lugar do clásico “top-down”. As empresas democratízanse e tod@s os seus traballadores teñen algo que dicir na marcha da empresa. O resultado é un entorno baseado na transparencia da información, compartir os resultados das investigación e permitir a apropiación colectiva dos resultados. De feito, os autores resumen os principios de wikinomics en 4 puntos:

1. Apertura (being open)
2. Interación entre iguais (peering)
3. Compartir (sharing)
4. Actuar globalmente (acting globally)

A época do secretismo e hermetismo dentro das empresas parece que está rematando. Moitas empresas traballan en base a licencias abertas, sendo o máximo activo do seu negocio a capacidade de mellora do produto conseguida en base a colaboración en rede con clientes, traballadores, provedores... A pesar de que os autores tamén critican algúns aspectos destas empresas de nova xeración, deixan claro que estamos ante un novo sistema produtivo e polo tanto ante un cambio importante no modo de entender as relacións económicas.

Na miña opinión, o libro constitúese nunha excelente lectura para os que pensamos que poden existir outras maneiras máis participativas de facer as cousas. Casos de éxito existen, aínda que tamén coñecidos fracasos. Quen sabe se dentro duns anos as relacións económicas e produtivas van seguir o esquema proposto por estes autores. Mellor coñecelo o antes posible, non creedes???